Wrzody żołądka (Equine Gastric Ulcer Syndrome – EGUS) to jedna z najczęściej diagnozowanych chorób przewodu pokarmowego u koni. Dotyczy zarówno koni sportowych, jak i rekreacyjnych, a nawet źrebiąt. Przyczyną ich powstawania jest m.in. nieodpowiednie odżywianie, stres, nadmierne obciążenie fizyczne oraz brak dostępu do paszy objętościowej przez większą część doby.
Ich występowanie wiąże się ze znacznym dyskomfortem dla zwierząt, obniżeniem ich kondycji, a w konsekwencji – stratami ekonomicznymi dla hodowców. Zrozumienie mechanizmów powstawania wrzodów oraz wdrożenie odpowiednich strategii żywieniowych jest kluczowe w prewencji i minimalizowaniu ryzyka ich rozwoju.
Jednym z kluczowych elementów profilaktyki jest odpowiednio zbilansowana dieta, która chroni błonę śluzową żołądka i wspiera procesy regeneracyjne. Jakie składniki odżywcze odgrywają tu największą rolę?
Budowa żołądka konia a mechanizmy powstawania wrzodów
Aby zrozumieć znaczenie diety w profilaktyce wrzodów, należy najpierw przyjrzeć się budowie anatomicznej żołądka konia. Żołądek konia charakteryzuje się unikalną budową fizjologiczną.
Składa się on z dwóch odmiennych części:
- gruczołowej – dolnej (pars glandularis) – produkującej kwas solny i enzymy trawienne. Posiada mechanizmy obronne, takie jak produkcja śluzu i wodorowęglanów.
- bezgruczołowej – górnej (pars nonglandularis) – wyścielonej nabłonkiem płaskim, nieposiadającej ochronnych mechanizmów przed działaniem kwasu solnego i enzymów trawiennych.
Wrzody najczęściej lokalizują się właśnie w górnej, bezgruczołowej części, która narażona jest na bezpośredni kontakt z kwaśną treścią żołądkową, zwłaszcza w sytuacjach stresu, intensywnego wysiłku fizycznego, długich przerw między posiłkami oraz diety ubogiej w włókno.
Kiedy pojawiają się wrzody u koni?
Konie żyjące na wolności spożywają trawę przez znaczną część dnia. W odróżnieniu od ludzi i zwierząt mięsożernych, u koni produkcja kwasu żołądkowego jest ciągła, niezależnie od tego, czy pobierają pokarm.
Naturalny sposób żywienia koni, polegający na częstym przyjmowaniu niewielkich ilości paszy, sprawia, że ich żołądek jest niemal stale wypełniony treścią pokarmową. Produkcja śliny, będącej naturalnym buforem, odbywa się niemal nieprzerwanie.
Szybkość opróżniania żołądka jest silnie związana z rodzajem spożytej paszy: po paszy treściwej trwa około pół godziny, natomiast po sianie może sięgać nawet 24 godzin. Sytuacja, w której żołądek pozostaje pusty przy ograniczonej produkcji śliny, prowadzi do agresywnego działania soku żołądkowego na błonę śluzową ścian żołądka.
Z tych powodów za główne żywieniowe przyczyny powstawania wrzodów żołądka u koni uważa się obecnie:
- nieregularny dostęp do paszy, długie przerwy między karmieniami (częste karmienie 2-3 razy dziennie prowadzi do wielogodzinnych okresów bez pokarmu, podczas których kwas żołądkowy działa bez buforów, takich jak ślina i treść pokarmowa),
- stosowanie pasz granulowanych i wysokoenergetycznych (wysoka zawartość łatwo strawnych węglowodanów zwiększa stężenie lotnych kwasów tłuszczowych w żołądku),
- ograniczenie ilości pasz objętościowych.
Kluczowe składniki diety wspierające zdrowie żołądka
Skuteczna profilaktyka EGUS opiera się na holistycznym podejściu, uwzględniającym zarówno zarządzanie stadem, jak i optymalizację diety. Jakie są najważniejsze składniki paszy, które wykazują działanie ochronne na błonę śluzową żołądka koni?
1. Włókno surowe jako fundament zdrowego układu pokarmowego
Stały dostęp do dobrej jakości siana lub pastwiska to podstawa. Strukturalne włókno stymuluje produkcję śliny – naturalnego buforu obniżającego kwasowość żołądka.
- Zalecane dzienne spożycie włókna: min. 1,5–2% masy ciała konia w suchej masie siana (dla konia 500 kg to 7,5–10 kg/dzień).
- Siano z lucerny – wyjątkowo skuteczne w profilaktyce wrzodów ze względu na wyższą zawartość wapnia i białka buforującego pH.
O czym warto wiedzieć?
- Stały dostęp do wysokiej jakości pasz objętościowych: Konie powinny mieć stały dostęp do siana lub trawy przez co najmniej 16-18 godzin dziennie. Minimalna zalecana dawka siana to 1,5-2% masy ciała konia na dzień, podzielona na kilka porcji.
- Ograniczenie pasz treściwych: Pasze treściwe (zboża, melasa) powinny stanowić jedynie uzupełnienie diety i być podawane w mniejszych, częstszych porcjach. Wysoka zawartość skrobi i cukrów prostych w paszach treściwych może prowadzić do gwałtownego obniżenia pH w żołądku.
- Sieczka jako alternatywa: W przypadku ograniczonego dostępu do siana lub u koni wykazujących łapczywe jedzenie, sieczka może stanowić dobrą alternatywę, wydłużając czas pobierania paszy i zwiększając produkcję śliny.
2. Tłuszcze jako źródło energii
Nadmiar skrobi w diecie (np. z owsa czy jęczmienia) zwiększa ryzyko rozwoju wrzodów. Warto więc część energii uzupełniać tłuszczami. Oleje roślinne, mogą spowalniać opróżnianie żołądka, co zmniejsza ekspozycję błony śluzowej na kwas solny. Dodatkowo mogą tworzyć fizyczną warstwę ochronną na powierzchni treści żołądkowej. Stanowią również skoncentrowane źródło energii.
Oleje roślinne powinny być podawane w umiarkowanych ilościach, aby uniknąć zaburzeń trawiennych. Typowe dawki to 30-200 ml na konia dziennie, stopniowo wprowadzane do diety.
3. Białko – szczególnie białko wysokiej jakości
Białko wspiera odbudowę tkanek, w tym regenerację śluzówki żołądka. Kluczowe są aminokwasy, zwłaszcza glutamina, która:
- pełni rolę paliwa dla komórek błony śluzowej jelit i żołądka,
- wspiera integralność nabłonka,
- redukuje stan zapalny.
4. Pektyny i lecytyna – ochrona mechaniczna błony śluzowej
Pektyny to rozpuszczalne frakcje włókna, które w środowisku kwaśnym tworzą żelową konsystencję, pokrywając błonę śluzową żołądka i chroniąc ją przed działaniem kwasu solnego. Lecytyna, będąca fosfolipidem, również wykazuje właściwości ochronne, tworząc hydrofobową barierę na powierzchni błony śluzowej, zapobiegając jej uszkodzeniom.
5. Prebiotyki i probiotyki
Choć ich rola w samej profilaktyce wrzodów nie jest tak jednoznaczna, wspierają równowagę mikroflory jelitowej, co pośrednio wpływa na zdrowie całego przewodu pokarmowego. MOS (mannanooligosacharydy) i FOS (fruktooligosacharydy) wspierają korzystne bakterie i funkcję bariery jelitowej.
6. Specyficzne dodatki paszowe i zioła o działaniu protekcyjnym
- Maślan sodu: wspiera integralność bariery jelitowej, wzmacniając ją i zapobiegając przenikaniu szkodliwych substancji z jelit do krwioobiegu. Ma działanie przeciwzapalane, a także sprzyja rozwojowi korzystnych baterii oraz hamuje wzrost patogenów.
- Ostropest plamisty (Silybum marianum): to roślina, która ma silne działanie hepatoprotekcyjne. Stabilizuje błony komórkowe hepatocytów, chroniąc je przed uszkodzeniami. Wspiera regenerację uszkodzonych komórek wątrobowych. Ma działanie przeciwzapalne, wspiera detoksykację.
- Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis): Podobnie jak ślaz dziki, zawiera śluzy o działaniu osłonowym.
- Rumianek (Matricaria chamomilla): Wykazuje działanie przeciwzapalne i łagodzące na układ pokarmowy.
- Lukrecja (Glycyrrhiza glabra): Niektóre badania sugerują, że lukrecja może wspomagać gojenie wrzodów i działać ochronnie na błonę śluzową. Należy jednak stosować ją ostrożnie i pod kontrolą specjalisty.
Preparaty DOLFOS, które warto włączyć do końskiej diety
Jaki produkty, które są dostępne w ofercie DOLFOS warto wprowadzić?
Preparat Horsemix® Gastro Herbs wspiera prawidłowe funkcjonowanie i odporność przewodu pokarmowego koni. Dzięki zawartości ekstraktów roślinnych i prebiotyków, formuła ta chroni układ trawienny, ze szczególnym uwzględnieniem żołądka. Składniki aktywne pomagają w regeneracji błony śluzowej, działają kojąco oraz regulują procesy trawienne. W preparacie znajdziemy takie składniki jak: Treonina, Witamina C, Selen, ekstrakt z tymianku, ekstrakt z ostropestu plamistego, ekstrakt z mniszka lekarskiego, ekstrakt z korzenia lukrecji, ekstrakt z rumianku, ekstrakt z pokrzywy, algi morskie (Lithothamne), maślan sodu otoczkowany, szałwia, prawoślaz, węglan wapniowo-magnezowy, drożdże piwne, chlorella, inulina.
Horsemix® Probiotic to preparat, który zawiera probiotyk i prebiotyk. Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu trawiennego oraz wzmacnia naturalną odporność koni. Zawarte w Horsemix® Probiotic składniki przywracają florę jelitową, zapewniając wsparcie po antybiotykoterapii, zabiegach weterynaryjnych, czy problemach żołądkowo-jelitowych. W składzie znajdują się m.in.: probiotyk Saccharomyces cerevisiae, prebiotyki, nasiona anyżu (Pimpinella anisum). Produkt jest polecany także po odrobaczaniu i w przypadku zaburzeń trawienia. Można go stosować w sytuacjach stresowych. Świetnie nadaje się także dla młodych i rosnących koni.
Dobrym wyborem jest także Horsemix® HepaUro, czyli preparat zawierający mieszankę składników:
- wspomagających funkcjonowanie układu moczowego,
- ułatwiających eliminację toksyn i drobnoustrojów z organizmu,
- działających diuretycznie,
- wspierających pracę wątroby.
Wzbogacenie końskiej diety o składniki tego preparatu będzie wartościowym wsparciem w przypadku problemów z nerkami, dolnymi drogami moczowymi oraz przy niewydolności wątroby.
Ważne aspekty zarządzania żywieniem w profilaktyce EGUS
Skuteczna profilaktyka wrzodów żołądka u koni wymaga kompleksowego podejścia, w którym kluczową rolę odgrywa odpowiednio zbilansowana dieta. Czego unikać w diecie?
- Pasz bogatych w cukry (zboża, melasa) – nadmiar fermentuje, zakwaszając treść pokarmową.
- Długich przerw między posiłkami – powodują wzrost kwasowości.
- Nadmiernej suplementacji solą lub elektrolitami bez odpowiedniego żywienia – mogą podrażniać błonę śluzową.
Oprócz składników diety, kluczowe znaczenie w profilaktyce wrzodów żołądka u koni mają również:
- Regularność posiłków: Unikanie długich przerw między posiłkami jest fundamentalne. Idealnie, konie powinny mieć stały dostęp do paszy objętościowej i mniejsze, częstsze porcje paszy treściwej.
- Ograniczenie stresu: Czynniki stresowe, takie jak transport, zmiana stajni, intensywny trening, brak towarzystwa, mogą zwiększać ryzyko EGUS. Minimalizowanie stresu w środowisku konia jest równie ważne, co odpowiednia dieta.
- Dostęp do świeżej wody: Stały dostęp do czystej i świeżej wody jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego.
- Indywidualne podejście: Potrzeby żywieniowe koni różnią się w zależności od wieku, rasy, poziomu aktywności i stanu zdrowia. Konsultacja z żywieniowcem lub lekarzem weterynarii pomoże w opracowaniu indywidualnego planu żywieniowego.
- Monitorowanie: Regularna obserwacja zachowania koni, apetytu, kondycji i ewentualnych objawów klinicznych wrzodów żołądka jest ważna we wczesnym wykrywaniu problemów.
Żywienie prewencyjne nie tylko chroni zdrowie konia, ale też minimalizuje ryzyko kosztownego leczenia i spadku wydolności. Każdy hodowca powinien traktować dietę jako pierwszą linię obrony przed chorobami przewodu pokarmowego. Dowiedz się więcej o tym, jak zadbać o dietę koni, aby zmniejszyć ryzyko niwelowania kolki.
